Trong kỷ nguyên toàn cầu hóa, việc học ngoại ngữ đã không còn dừng lại ở việc giải đúng một tờ đề ngữ pháp hay học thuộc lòng danh sách từ vựng. Thực tế cho thấy, nhiều người học có thể đạt điểm số cao trong các kỳ thi nhưng lại hoàn toàn bối rối khi đối mặt với người bản xứ. Để giải quyết nghịch lý này, Phương pháp Dạy Ngôn ngữ Giao tiếp (Communicative Language Teaching – CLT) đã ra đời và trở thành “kim chỉ nam” trong giáo dục ngôn ngữ hiện đại, chuyển dịch trọng tâm từ “biết về ngôn ngữ” sang “sử dụng được ngôn ngữ”.
1. Communicative Language Teaching – CLT là gì?
Communicative Language Teaching là phương pháp giảng dạy ngoại ngữ lấy năng lực giao tiếp (communicative competence) làm mục tiêu trung tâm. Theo đó, người học không chỉ cần biết ngôn ngữ là gì, mà quan trọng hơn là sử dụng ngôn ngữ như thế nào trong những ngữ cảnh thực tế khác nhau.
2. Mục tiêu cốt lõi của phương pháp CLT
Khác với các phương pháp coi độ chính xác ngữ pháp là ưu tiên hàng đầu, CLT hướng đến việc phát triển toàn diện năng lực giao tiếp, bao gồm:
- Năng lực ngôn ngữ (Linguistic): Từ vựng, ngữ pháp, phát âm.
- Năng lực xã hội: dùng ngôn ngữ phù hợp với bối cảnh, đối tượng giao tiếp
- Năng lực diễn ngôn: liên kết ý tưởng mạch lạc trong hội thoại và văn bản
- Năng lực chiến lược: biết cách diễn đạt lại, hỏi lại, hoặc tìm từ đồng nghĩa khi thiếu từ vựng
3. Đặc trưng nổi bật của phương pháp CLT
- Ưu tiên sự trôi chảy: Đừng quá khắt khe với lỗi sai nhỏ. Hãy để học sinh nói hết ý trước khi sửa lỗi.
- Lấy người học làm trung tâm: người học chủ động tham gia vào các hoạt động giao tiếp, thảo luận, làm việc nhóm
- Ưu tiên ý nghĩa hơn hình thức: trong nhiều trường hợp, việc truyền đạt thông điệp được coi trọng hơn lỗi sai ngữ pháp nhỏ
- Ngôn ngữ gắn với ngữ cảnh thực tế: nội dung học tập phản ánh các tình huống đời sống như mua sắm, hỏi đường, phỏng vấn, thuyết trình
- Tương tác là yếu tố cốt lõi: học thông qua nói chuyện, hợp tác và phản hồi lẫn nhau
4. Vai trò của giáo viên và người học trong lớp học CLT
- Người học: Là người đàm phán (Negotiator). Các em chủ động tương tác, đàm phán ý nghĩa với bạn học.
- Giáo viên: Đóng vai trò là Người điều phối (Facilitator), Người hướng dẫn (Guide) và Người quan sát (Researcher) để hỗ trợ thay vì áp đặt kiến thức. Giáo viên không còn là trung tâm mà là người thiết kế môi trường để học sinh tỏa sáng.
5. Các hoạt động dạy – học tiêu biểu trong CLT
CLT khuyến khích sử dụng đa dạng hoạt động mang tính giao tiếp, tiêu biểu như:
- Đóng vai (Role-play): mô phỏng các tình huống giao tiếp thực tế trong đời sống.
- Hoạt động trao đổi thông tin (Information gap activities): người học chia sẻ và bổ sung thông tin cho nhau để hoàn thành nhiệm vụ chung.
- Thảo luận và tranh biện (Discussion and debate): rèn luyện khả năng trình bày, bảo vệ và phản hồi quan điểm bằng tiếng Anh.
- Nhiệm vụ giải quyết vấn đề (Problem-solving tasks): sử dụng tiếng Anh như công cụ để phân tích và giải quyết các vấn đề cụ thể.
- Học tập theo dự án (Project-based learning): học thông qua quá trình thực hiện dự án, thuyết trình và tạo ra sản phẩm cuối cùng.
6. Ưu điểm và thách thức khi áp dụng CLT
Ưu điểm:
- Học sinh tự tin, xóa bỏ tâm lý sợ sai và phát triển kỹ năng phản xạ cực nhanh.
- Gắn việc học với nhu cầu sử dụng ngôn ngữ thực tế
- Tạo môi trường học tập vui vẻ, tích cực và có tính ứng dụng cao.
Thách thức:
- Tiết học CLT thường khá ồn ào và đòi hỏi giáo viên phải có kỹ năng quản lý lớp khéo léo.
- Nhiều kỳ thi hiện nay vẫn nặng về ngữ pháp hàn lâm, đòi hỏi giáo viên phải linh hoạt lồng ghép để đảm bảo “học thật – thi tốt”.
- Giáo viên cần có trình độ tiếng Anh linh hoạt để xử lý các tình huống phát sinh ngoài giáo án.
Cuối cùng, đích đến của mọi ngôn ngữ không nằm ở những trang giáo án hoàn hảo hay những con số tuyệt đối trong bài kiểm tra ngữ pháp, mà nằm ở sự kết nối giữa người với người. Phương pháp Communicative Language Teaching (CLT) không chỉ là một kỹ thuật giảng dạy, mà là một tư duy giáo dục hiện đại: biến tiếng Anh từ một “môn học” đầy áp lực thành một “hành trang” sống động.
